Polskie Meblarstwo

Polskie meblarstwo to historia odważnych form, prostych linii i ducha rzemiosła, który przetrwał wojny, zmiany ustrojowe i kapryśne mody. Dziś, kiedy wyławiamy z piwnic zapomniane fotele i komody, na nowo odkrywamy klasykę, która kiedyś była codzienna — a dziś jest poszukiwana przez kolekcjonerów na całym świecie.

Początki — Bauhaus po polsku

Już w międzywojniu w polskich pracowniach kształtowały się idee nowoczesnego wzornictwa. Spółdzielnia Artystów Plastyków „Ład" założona w 1926 roku zrzeszała projektantów i rzemieślników promujących nowatorskie rozwiązania w meblarstwie. Tworzyli między innymi Władysław Wincze, Stefan Sienicki, Olga Niewska, Wanda Lewińska.

Wzorzec lat 30. — proste linie, naturalne materiały, funkcjonalność — miały później wrócić w polskim wzornictwie powojennym. Spółdzielnia istniała aż do 1996 roku i przez całe dziesięciolecia była ostoją wysokiej jakości polskiego rzemiosła artystycznego.

„Mebel musi być prosty, bo prostota jest najtrwalsza." — z manifestu Spółdzielni „Ład", 1929

PRL — Polska Szkoła Wzornictwa

Lata 50. i 60. to złoty okres polskiego designu. Mimo ograniczeń materiałowych i braku wolności w wyborze technologii, projektanci tworzyli rzeczy genialne. Idea była prosta: tanie, łatwe w produkcji, ale eleganckie i ergonomiczne meble dla całego społeczeństwa.

W 1947 roku powstał Instytut Wzornictwa Przemysłowego (IWP), który stał się sercem polskiego designu. Pod kierownictwem profesor Wandy Telakowskiej, IWP łączył artystów z fabrykami, organizował konkursy, wytyczał kierunki. To dzięki niemu w polskich mieszkaniach pojawiły się wzory, które dziś sprzedają się na aukcjach designerskich w Londynie i Berlinie.

Najważniejsze firmy PRL-u

Swarzędzkie Fabryki Mebli (SFM)

Założone w 1845 roku przez Antoniego Tabakę. W okresie PRL stały się największym producentem mebli w kraju. Swarzędz to synonim solidnych, rzemieślniczych mebli — fornirowanych komód, kredensów, stołów rozkładanych. W latach 80. zatrudniały ponad 10 tysięcy osób. Symbolem firmy stała się słynna meblościanka „Kowalski" — wyposażenie obowiązkowe niemal każdego polskiego salonu lat 70.

Bydgoska Fabryka Mebli

Specjalność: meble tapicerowane. Stąd pochodzą legendarne fotele „klubowe", wersalki z lat 60., a także kanapy do meblościanek. Bydgoszcz słynął również z kompletów wypoczynkowych — czerwone i pomarańczowe sztruksy z lat 70., które dziś można spotkać w designerskich mieszkaniach Warszawy.

Lubsko — Lubuska Fabryka Mebli (LFM)

Ulubieniec polskich gospodyń. Stylowe komody, biurka, regały i zestawy stołowe. W latach 70. eksportowała do Niemiec Zachodnich, ZSRR i krajów Bloku Wschodniego. Charakterystyczny okleinowany fornir z buku i jesionu — wizytówka Lubska.

Goleniowska Fabryka Mebli (GFM)

Mistrzowie produkcji krzeseł z giętej sklejki. To stąd pochodzi kultowy model GFM 87 — krzesło, które można znaleźć w starych szkołach, urzędach, kawiarniach. Lekkie, mocne, geometrycznie czyste.

Międzyrzeckie Fabryki Mebli

Stoły, krzesła, regały — meble codzienności. To one wypełniały polskie kuchnie, jadalnie i przedszkola.

Nyskie Fabryki Mebli

Producent najsłynniejszego polskiego fotela — modelu 366 Józefa Chierowskiego. Przez ponad 50 lat fotel ten był jednym ze sztandarowych produktów polskiego przemysłu meblarskiego.

Kultowe modele — perły polskiego designu

Klasyk numer 1

Fotel 366 — Józef Chierowski (1962)

Najpopularniejszy polski fotel wszech czasów. Lekka konstrukcja, drewniany szkielet, prosta sylwetka — oraz charakterystyczne „uszy" boczne, które na zawsze definiują jego sylwetkę. Produkowany w Nyskich Fabrykach Mebli przez ponad 50 lat, w setkach tysięcy egzemplarzy.

Dziś sprzedawany na aukcjach designerskich w cenach od 3 000 do 12 000 zł za egzemplarz w dobrym stanie. Po renowacji u dobrego rzemieślnika — może osiągnąć nawet 20 tysięcy.

Awangarda

Fotel RM58 — Roman Modzelewski (1958)

Pierwszy polski fotel z laminatu poliestrowego. Awangardowy, futurystyczny — przypominał skorupę. Modzelewski pokazał projekt samemu Le Corbusierowi, który był pod wrażeniem. Niestety projekt nigdy nie wszedł do masowej produkcji w PRL — zbyt nowoczesny dla swoich czasów.

Dziś produkowany ponownie przez markę VZÓR — kosztuje ponad 25 000 zł. Oryginały z lat 60. trafiają do muzeów designu na całym świecie.

Projektanci, którzy zostawili ślad

Józef Chierowski (1927–2007)

Architekt wnętrz i projektant mebli. Twórca legendarnego fotela 366, który stał się ikoną polskiego designu. Projektował również meble dla Nyskich Fabryk Mebli. Jego prace charakteryzuje minimalizm formy przy maksymalnej funkcjonalności — typowa polska szkoła powojennego wzornictwa.

Roman Modzelewski (1912–1997)

Profesor Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi. Pionier polskich form z laminatów. Jego fotel RM58 wyprzedził swój czas o dobre kilkanaście lat. Współpracował z Marią Chomentowską, projektował również meble dla domów kultury i wnętrz publicznych.

Maria Chomentowska (1924–2014)

Projektantka mebli i wnętrz. Jej „krzesło z taboretu" było jednym z pierwszych nowatorskich projektów powojennej Polski. Przez wiele lat związana z IWP, wykładowczyni warszawskiej ASP.

Władysław Wincze (1902–1981)

Twórca z międzywojnia, projektant Spółdzielni „Ład". Po wojnie kierował katedrą wzornictwa ASP w Warszawie. Jego wpływ na powojenne pokolenie polskich projektantów jest nie do przecenienia.

Bogdan Kowalski

Współtwórca systemów modularnych mebli ściennych, których koncepcję w latach 60. wdrażały największe polskie fabryki. Nazwisko „Kowalski" weszło do potocznego języka jako synonim meblościanki PRL.

Dlaczego dziś tak cenimy meble z PRL-u?

Meble z PRL-u to nie tylko nostalgia. To autentyczne rzemiosło — drewno bukowe, jesionowe, dębowe (nie wióry), prawdziwy fornir (nie folia laminatu), solidne łączenia stolarskie (nie wkręty z markowej szwedzkiej sieciówki).

Po dobrej renowacji służą kolejne 50 lat. Estetycznie wyglądają lepiej niż większość mebli ze współczesnego marketu — i mają duszę, której nie da się odtworzyć w fabryce produkującej miesięcznie milion identycznych egzemplarzy.

Każda renowacja takiego mebla to przywracanie historii — i to jest największa wartość naszej pracy. To, co kiedyś było codziennym sprzętem, dziś staje się rodzinną pamiątką i ozdobą wnętrza.

Jak rozpoznać oryginał?

• Stempel na spodzie — większość fabryk PRL znakowała swoje wyroby. „SFM" (Swarzędz), „BFM" (Bydgoszcz), „LFM" (Lubsko), „GFM" (Goleniów)
• Numer modelu — często wytłoczony lub naklejony (np. „366", „87", „RM58")
• Rodzaj drewna — gięte buki, dębowe lub jesionowe ramy
• Łączenia — czopy, kołki drewniane, klejone na pokost — nie wkręty i nie zszywki
• Tapicerka — oryginalne PRL-owskie sztruksy, dralony, gobeliny mają charakterystyczny splot i kolory
• Patyna — naturalna patyna drewna i metalu (nie sztuczne postarzenie)

Masz w piwnicy lub na strychu mebel z czasów PRL?
Zadzwoń lub napisz — chętnie ocenię, co da się z niego wydobyć.